Bellek kıtlığı yıllarca sürecek mi? Fiyatlar nereye gidiyor?

Yapay zeka sektörünün piyasaya olan devasa etkisi nedeniyle bir süredir küresel ölçekli bellek kıtlığı yaşanıyor. Bellek üreticileri, tüketici tarafını bir nevi yok sayarak tüm üretim kapasitesini kurumsal pazara, yapay zeka tarafına ayırmıştı. Peki ya kısa ve uzun vadede neler olacak?Bir şirket yöneticisine göre DRAM çipler için tedarik zincirinin istikrara kavuşması 10 yıl daha sürebilir. Diğer yandan, bir araştırma şirketi ise NAND bellekler 2027 yılı için olumlu senaryolar yazıyor. RAM dediğimiz bellek kitlerinde yer alan DRAM, şu anda bilişim dünyasında arzı kısıtlı olan birkaç üründen biri ve benzeri görülmemiş bir kıtlık yaşanıyor. SSD gibi depolama ürünlerinde yer alan NAND tarafında ise tablo daha iyimser.ADATA başkanı negatif konuştuCommercial Times’ın haberine göre, ADATA Yönetim Kurulu Başkanı Simon Chen (Chen Li-bai), küresel DRAM kıtlığının 10 yıl daha sürebileceğini öngörüyor. Chen’e göre yapay zeka (AI) balonu diye bir şey yok, henüz bu tartışmalar için çok erken. TSMC kısa süre önce rekor ikinci çeyrek sonuçları açıklamış, ancak Tayvan hisse senetleri düşmeye başlamıştı. Bu durum da aşırı ısınmış yapay zeka yatırımları hakkında endişelere yol açtı.Simon Chen’e göre yapay zeka sektörünün geleceği uzun. Ayrıca aynı haberde, ADATA DRAM sözleşme fiyatlarının üçüncü çeyrekte %20 ila %30 daha artacağı, NAND flash’ın ise %35 ila %40 oranda artacağı tahminine yer verildi.Chen, verdiği demeçte önümüzdeki on yılda dünyanın en kıt iki kaynağının elektrik, özellikle yeşil enerji ve bellek olacağını söyledi. Meta ve diğer bulut sağlayıcılarının yedek işlem kapasitelerini kiralamasının, yatırımın talebi aştığı yönündeki argümanları reddetti. Simon Chen, yapay zeka uygulamalarının iş, hükümet ve tüketici pazarlarına yayılacağını ve döngüyü kısa vadeli sermaye harcamalarına veya tek bir şirketin kullanım oranına göre değerlendiren analistlerin uzun vadeli talebi hafife aldığını savundu.Veri merkezlerinin ötesinde robotlara, sürücüsüz araçlara, insansız fabrikalara ve mağazalara, akıllı evlere ve alçak yörünge uydularına dikkat çekti. Ayrıca sektörün 2030’dan sonra “balon sorusunu” yeniden ele alabileceğini ve “yapay zeka balonunun 2040’ta mı yoksa 2050’de mi gerçekleşeceğini tartışabileceğini” belirtti. Öte taraftan bellek üreticileri kapasite konusunda da durmak bilmiyor. SK hynix, HBM üretiminin genişletilmesini finanse etmek amacıyla bu ay ABD’deki halka arzında rekor bir rakam olan 26,5 milyar dolar topladı. Nanya, 2027’de sermaye harcamalarını dört kat artırarak 6,2 milyar dolara çıkarmayı planlıyor; Çinli CXMT’nin ise bu yıl Micron düzeyinde DRAM üretimine yaklaşacağı bildiriliyor.Chen, bunların hiçbirinin piyasayı rahatlamadığını ve üç büyük tedarikçinin geçmişteki durgunluklardan ders aldığını, önceki döngülerde fiyatları dibe vuran düzensiz kapasite yarışlarını tekrarlamak yerine temkinli bir şekilde genişleyeceğini savunuyor. Aynı zamanda, Çinli üreticilerin yarı iletken ekipmanlarına sınırlı erişimi ve uzun yıllar süren fabrika inşaat süreleri nedeniyle arz kısıtlı kalmaya devam ediyor. Bu temelde Chen, arz ve talebin gevşediğine dair mevcut tartışmaların sağlam bir temele dayanmadığını belirtirken fiyatların ve şirket kârlarının yılın ikinci yarısı boyunca artmaya devam edeceğini ifade etti.Uzun lafın kısası, ADATA başkanına göre yapay zeka balonu patlamaktan çok uzak. Hatta DRAM talebi arzı çok büyük oranda aşıyor. Dünya çapındaki bellek üreticilerinin yeni üretim kapasitesi genişletmelerine rağmen, DRAM önümüzdeki on yıl boyunca ciddi bir kıtlık içinde kalabilir. TSMC hisselerindeki düşüşü öne sürerek yapay zeka sektörüyle ilgili bir patlama yaşanacağı konuşuluyordu. ADATA başkanı ise bunun tam tersinden bahsediyor, halen en az 10 yıllık süre olduğunu dile getiriyor.En azından kısa-orta vade için yönetici sözlerinde haklı gibi görünüyor. SK Hynix, Samsung, Micron ve hatta CXMT’deki mevcut genişleme projeleri talebi karşılamaya yetmiyor. Ancak özellikle belirtmek gerekiyor ki, bu şirketler arzı artırma konusunda temkinli davranıyorlar. Çünkü DRAM üretim kapasitesini aniden büyük oranlarda artırmanın işlerini ve kar marjlarını olumsuz etkileyebileceğinin farkındalar.TrendForce, NAND için pozitif haberler verdiNAND bellek tarafında iyi haberler alıyoruz. Tayvan’da bulunan teknoloji araştırma şirketi TrendForce, NAND flash arzındaki artışın gelecek yıl talebi geçeceğini söylüyor. Arz kısıtlamaları 2027 yılının ikinci yarısında önemli ölçüde hafifleyebilir. TrendForce’un en son NAND flash raporu, SSD fiyatlarının normale dönmesini bekleyenler için oldukça pozitif sonuçlar yansıtıyor. Analist şirket, hızla artan yapay zeka talebinin sınırlı kapasite artışıyla çakışması nedeniyle, 2026 yılı boyunca pazarda arz yetersizliğinin devam edeceğini ve %4 ile %5 arasında bir arz açığı kaydedileceğini belirtiyor.2027 yılının ikinci yarısında ise her şey çözüme kavuşmasa da bir şeylerin düzelmeye başlaması muhtemel. Tedarikçiler daha yeni üretim süreçlerine geçmekte, bit üretimini istikrarlı bir şekilde artırmakta ve mevcut üretim hatlarını seçici bir şekilde yenilemekte. Çinli üreticiler de yeni ekipmanlar kurmaya devam ediyor. Bu durumun küresel NAND üretimi içindeki paylarını neredeyse %19’a çıkarması bekleniyor ki %19 ciddi bir oran. Sunucular şu anda NAND tüketiminin %40’ından fazlasını oluşturuyor. Intel ile AMD imzalı yeni nesil platform sevkiyatlarının, bu yıl toplam sunucu sevkiyatlarını %17 oranında artıracağı tahmin ediliyor. Diğer taraftan, talebin neredeyse %40’ını oluşturan akıllı telefonlar ve dizüstü bilgisayarlar ise zayıf seyrini sürdürüyor. TrendForce, 2026 yılında akıllı telefon üretiminin %15 ila %20 oranında düşeceğini, dizüstü bilgisayar sevkiyatlarının ise yaklaşık %10 oranında azalacağını öngörüyor.Silicon Motion, bulut şirketlerine öncelik verileceği nedeniyle 2027’nin NAND pazarı açısından en kötü yıl olacağını düşünüyordu. TrendForce ise çok çok daha iyimser. Kapasite sıkıntısının gelecek yıla kadar devam edeceği konusunda hemfikir olmakla birlikte, arz artışının yılın ikinci yarısında talebi geçeceğine inanıyorlar.Özetle: DRAM pazarının önümüzdeki iki yıl boyunca en kötü dönemini yaşayacağı tahmin edilirken, en azından depolama pazarının bir nebze rahatlama yaşayacağını söylemek mümkün. ADATA başkanı, 2028 ile 2035 yılları arasında faaliyete geçmesi planlanan yeni DRAM fabrikalarının bile talebi karşılayamayacağını söyledi. Ayrıyeten yapay zeka balonuna ilişkin endişeleri reddetti, bu konunun 2040 hatta 2050 yılına kadar ciddi olarak tartışılmaması gerektiğini öne sürdü.NAND ve DRAM farkıBu arada, NAND ile DRAM’in ikisi de bellek yongası olarak biliniyor fakat farklı şeyler. NAND flash, USB bellek ve SSD gibi depolama birimlerinde kullanılan çip türü. DRAM ise uçucu bellek olan “RAM’lere” entegre olarak bilinen yonga.Ek bir detay olarak, bazı SSD’ modelleri (genellikle üst düzey modeller) NAND yongaların yanında DRAM de içeriyor. Dolayısıyla DRAM kıtlığı bir nebze de olsa SSD pazarına da olumsuz etki göstermekte. NAND pazarında yine benzer kıtlık sorunları yaşansa da durum DRAM kadar ağır değildi. Anlaşılan toparlanması da daha hızlı şekilde gerçekleşecek.Bellek kıtlığı otomobil fiyatlarını da etkiliyorKüresel çaplı yetersizlik, artık bilgisayarların ve tüketici elektroniğinin ötesine geçiyor. Bu süreçten en çok etkilenenler şüphesiz teknoloji meraklıları ve oyuncular. Daha öncesinde uzmanlar, yangının er ya da geç otomotiv sektörüne de sıçrayacağı konusunda uyarıda bulunuyorlardı. Nikkei Asia’nın iki büyük otomobil üreticisinin tam da bu nedenle fiyatlarını artırdığını bildirmesiyle, artık endişeler gerçeğe dönüştü diyebiliriz.General Motors, yeni araç fiyatlarının bu yıl %0,3 artmasını beklediğini açıkladı. Böylece araç maliyetlerinin aynı kalacağı ya da hatta biraz daha uygun hale geleceği yönündeki önceki tahminleri değişmiş oldu. Çinli otomotiv devi BYD, modellerinden ayrı olarak sattığı sürücü destek özelliklerinin fiyatlarını %20 artırdı. Güney Koreli Hyundai ise yerli yonga üreticilerinden yerel tedarik zincirini güçlendirmelerini istedi. General Motors Finans Direktörü Paul Jacobson, şirket maliyetlerinin 1,5 ila 2 milyar dolar artmasını beklediğini belirtti. Bahsedilen artışın başlıca nedeni ise özellikle DRAM olmak üzere araç bileşenlerinin fiyatlarındaki yükseliş. Çoğu kişi otomobilleri bellek yongalarıyla ilişkilendirmez. Ancak alıcıların yeni modellerden beklediği özellik ve teknolojilerin sayısının artması, geçmişteki modellere kıyasla daha fazla bellek ihtiyacı anlamına geliyor.Bellek üreticisi Micron, 2023 yılında ortalama bir aracın 90 GB DRAM ve NAND kullandığını belirtmiş ve bu toplam ihtiyacın 2026 yılına kadar 278 GB’a çıkmasını beklediğini, üst düzey modellerde ise bu ihtiyacın 2 TB’a kadar ulaşabileceğini ifade etmişti. Bir İngiliz OEM, bu yıl piyasaya sürülen araçların bellek gereksinimlerini ayrıntılı olarak açıkladı: Bilgi-eğlence sistemleri 4 GB ile 16 GB arasında, ADAS ve güvenlik sistemleri ise 8 GB ile 32 GB arasında bellek gerektirirken, merkezi sistemlerin minimum gereksinimi genellikle 16 GB olup 64 GB veya daha fazlasına kadar çıkabiliyor. Ayrıca yapay zeka asistanları otomobillerde kullanılmaya başlandıkça, bu sistemler en az 256 GB bellek gerektirecek.